Tag: пензиско

Постои еден посебен вид на повратна врска вградена во начинот на кој малите, отворени економии го управуваат својот пензиски систем. Доколку тоа се направи правилно, тогаш структурните подобрувања се прелеваат во јавните финансии, пазарите на капитал и, на крај, во проценките на меѓународните агенции за кредитен рејтинг. Но, доколку се направи погрешно, во тој случај последиците би биле катастрофални.

Архитектурата на тростолбниот пензиски систем

Пензиската реформа во земјата не се случи преку ноќ. Колапсот на стариот модел „pay-as-you-go“ во раните години на транзицијата, погоден од масовни отпуштања, банкротства и брзо стареење на населението, ја направи структурната промена неизбежна. Одговорот беше архитектура со три столба, која се обликуваше кон крајот на 1990-тите и почетокот на 2000-тите години, а конечно беше ставена во функција во својата сегашна форма во 2005 година.

Првиот столб останува темелот: државно управуван, „pay-as-you-go“ систем каде денешните работници ги финансираат денешните пензионери. Вториот столб е задолжителен, капитално финансиран и приватно управуван. Овој столб насочува 6% од бруто-платата во индивидуални сметки кои се инвестираат преку лиценцирани друштва за управување со пензиски фондови под надзор на МАПАС, Агенцијата за супервизија на капитално финансирано пензиско осигурување. Третиот столб е доброволен и дополнителен.

Моделот на мулти-фондови природно се вклопува во логиката на вториот столб. Идејата е едноставна: помладите членови држат повеќе акции и поризични средства со подолг временски хоризонт за закрепнување од падови, додека постарите членови постепено се префрлаат кон инструменти со фиксен принос и зачувување на капиталот како што се приближува нивното пензионирање. Овој концепт е широко применет низ пензиските системи на ОЕЦД, а неговото воведување во Северна Македонија претставува созревање на постојниот пензиски модел кој земјата го изгради во изминатите две децении.

Што всушност истражуваат агенциите за кредитен рејтинг?

За да се разбере врската меѓу пензиската реформа и кредитниот рејтинг на државата, важно е да се биде прецизен околу тоа што всушност мерат агенциите за кредитен рејтинг. Конкретно, Fitch го држи рејтингот на Северна Македонија на BB+ со стабилни изгледи од 2019 година, додека S&P ни додели нешто понизок рејтинг, односно BB-. Самиот кредитен рејтинг одразува проценка за фискалната одржливост, институционалниот квалитет, кредибилитетот на макроекономската политика и траекториите на структурните реформи.

Во својата најнова проценка, S&P посочи познат сет на загрижености: фискален дефицит кој надминува 4% од БДП, заостанати обврски во јавниот сектор поврзани со комунални претпријатија и државни компании, бавен напредок во процесот на пристапување кон ЕУ и пензиски систем во кој, заклучно со 2024 година, приближно 36–37% од приходите за пензии доаѓаат директно од државниот буџет. Последната бројка е особено значајна. Кога речиси четири од десет денари за исплата на пензија доаѓаат од даночните обврзници, а не од придонесите, тоа создава структурен товар врз јавните финансии кој аналитичарите не можат да го игнорираат.

Мора да истакнеме дека ова се транзициски трошоци на реформата на пензискиот систем. Ќе биде потребен уште одреден период од десетина години, по што товарот за исплата на пензиите ќе се распореди рамномерно на првиот и вториот столб, што значи дека повеќе нема да се потребни дотации од централниот буџет за ПИОСМ да го сервизира својот дел од пензијата.

Извештајот на Fitch беше донекаде пооптимистички. Тој ја истакна историјата на Северна Македонија во одржување макроекономска стабилност, фиксен девизен курс кон еврото кој служи како механизам за дисциплина и процесот на пристапување кон ЕУ како сидро за реформи, и покрај тоа што самото пристапување останува во застој. Разликата меѓу BB+ и BB- кај двете агенции во голема мера одразува како секоја од нив ги мери структурните ризици во однос на институционалните сидра.

Влијанието врз јавните финансии и пазарот на капитал

Токму тука дебатата за мулти-фондови станува навистина пресудна за приказната околу кредитниот рејтинг. Системот на мулти-фондови во Македонија би претставувал важен сигнал дека државата ќе воведе дополнителен механизам за идно намалување на притисокот врз јавните финансии, ќе биде сигнал дека ќе го задржи пензискот модел кон кој полека се стремат и многу посилни економии од македонската, бидејќи овозможува поделба на ризикот и пренесување на дел од пензиските обврски на државата кон приватните фондови. Со тоа се намалува директната зависност од буџетот и се создава поголема фискална одржливост. Преку различни типови фондови, односно конзервативен, балансиран и растечки, граѓаните можат да изберат модел на инвестирање кој одговара на нивниот профил на ризик. Ова не само што ја зголемува довербата во системот, туку и овозможува подобро управување со долгорочните пензиски обврски. Државата, пак, добива простор да ги намали расходите за пензии и социјални трансфери, кои традиционално претставуваат голем товар за јавните финансии.

Дополнително, мулти-фондовите имаат улога во поттикнување на домашниот пазар на капитал. Средствата што се акумулираат во нив се инвестираат во државни хартии од вредност, инфраструктурни проекти и приватни компании, што создава нови извори на финансирање и ја намалува потребата на државата да се задолжува. На тој начин, мулти-фондовите не само што го стабилизираат пензискиот систем, туку и придонесуваат за економски раст. Сепак, нивната ефикасност зависи од силен регулаторен надзор и транспарентно управување. Без соодветна контрола постои ризик од нелогични резултати меѓу различни портфолија (на пример повисоки приноси во конзервативното портфолио наспроти растечкото) или од негативни ефекти при глобални економски кризи.

Патот напред

За да го затвори јазот кон стекнување инвестициски рејтинг, државата мора да ја одржи кохерентноста на реформската приказна, односно да воведе мулти-фондови кои навистина ја намалуваат фискалната изложеност на дело, не само во дизајн, придружени со политичка воздржаност од ад хок потези кои ги нарушуваат актуарските темели. Врската тече во двете насоки, со тоа што повисок рејтинг ги намалува трошоците за задолжување, кои пак го олеснуваат притисокот врз пензискиот систем. Воведувањето на мулти-фондови не е еден пресуден настан. Тоа е дел од поширок институционален аргумент кој земјата мора да го изнесува доследно, во годините кои следат, пред аналитичарите кои вршат оценување на кредитнитот рејтинг на земјата.

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот преглед на пазарите со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот преглед на пазарите со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот извештај со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот извештај со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

Во секојдневните разговори неретко се слуша прашањето: „Колкава камата нуди пензискиот фонд?“

Прашањето не е изненадувачко. Со оглед на историјата, големината, улогата и значењето на банките во подолг временски период, кога се зборува за вложувања очекувано е да се појави асоцирање на депозити, каде каматата е однапред утврдена варијабла.

Но, пензиските фондови, кај нас и во светот, работат на поинаков начин и затоа е важно да знаеме што точно значат камата, дивиденда и принос и зошто станува збор за сосема различни поими.

Каматата[1] е надоместок кој го добивате затоа што банката прибраните депозити ги користи за свои деловни цели, во најголем дел, за пласмани во кредити. Фиксната камата е познат и широко прифатен поим кога се зборува за депозити. Кај варијабилната камата (вообичаено присутна кај кредитите) постои однапред дефиниран механизам преку кој што имаме претстава како ќе се пресмета, иако крајниот износ се менува. Тоа е суштината: каматата секогаш произлегува од претходно договорен принцип.

Кога пензиски фонд (или било кој друг инвеститор) директно вложува во акции, добива соодветен дел од сопственоста во компаниите чии акции ги поседува. Тоа право на сопственост му носи и право на дивиденда, доколку компанијата оствари добивка и реши да распредели дел од неа на акционерите.

Кога пензиски фонд (или било кој друг инвеститор) вложува во удели на инвестициски фондови, тој не станува сопственик на поединечните компании вклучени во тие фондови, туку сопственик на удел во самиот фонд. Сепак, токму затоа што инвестицискиот фонд (најчесто Exchange Traded Fund – ETF) поседува акции во компании кои исплаќаат дивиденда, тој ги собира тие дивиденди и потоа, зависно од својата стратегија, или ги реинвестира или ги распределува на своите инвеститори.

Кај  пензиските фондови со дефинирани придонеси (defined contribution funds), во кои спаѓаат и домашните пензиски фондови од вториот и третиот столб на капитално финансираниот пензиски систем, не постои договорена камата, ниту фиксна ниту варијабилна. Наместо тоа, фондовите инвестираат во различни класи на инструменти, согласно регулаторно пропишани критериуми, со цел остварување на највисок принос, во интерес на членовите и пензионираните членови. Приносот го вклучува сето она што го носи инвестирањето:

1. дивидендите кои ги исплаќаат компаниите,
2. каматите од вложувањата во депозити,
3. купонските камати од обврзници,
4. промените во вредноста на самите вложувања,
5. промените во вредноста на валутата на странските вложувања
6. надоместоците кои се наплатуваат и трошоците директно поврзани со инвестирањето.

За сите елементи од приносот кој го остваруваат пензиските фондови, членството може да се информира преку јавно достапни информации кои редовно се објавуваат од страна на пензиските друштва.

Приносот е резултат на професионално управување, пазарни услови и регулаторни правила. Пензиските друштва и регулаторот МАПАС, водејќи се од дел од основните принципи на системот, транспарентноста во работењето и безбедноста на средствата, обезбедуваат целосна контрола на процесот на инвестирање, но и редовно известување и објавување на резултатите од инвестирањето.

Податоците за остварениот принос на пензиските фондови секогаш може да се најдат на официјалната страница на МАПАС: како и на веб страните на секое од пензиските друштва.Секако, се објавуваат и наплaтуваните надоместоци од пензиските друштва за периодот за кој е објавен приносот. Вредноста на сметководствената единица пак дава информација колкава е вредноста на 100те денари вложени на почетокот од функционирањето на фондот.

Тука е важно да се потенцира дека прикажаните податоци за периоди подолги од една година се сведени на годишно ниво (ануализирани). Исто така, важно е да се напомене и дека пензиските фондови кај нас се единствени институционални инвеститори кои објавуваат и реални стапки на принос.

За членовите на Отворен задолжителен пензиски фонд Сава пензиски фонд и Отворен доброволен пензиски фонд Сава пензија плус, во мобилната апликација Сава Пензиско План достапни се податоци како за нето приливите на личната сметка, така и за состојбата на пензиската заштеда. Разликата е всушност резултатот од управувањето со портфолиото на соодветниот пензиски фонд и е релевантна за проценка во подолг временски период, имајќи предвид дека пензиските фондови се долгорочни инвеститори, кои носат и имплементираат одлуки низ различни фази од деловниот и пазарниот циклус.

 Сава пензиско друштво стои на располагање за сите прашања поврзани со капитално финансираното пензиско осигурување. Побарајте нѐ 🙂

[1] Кога станува збор за камата од обврзници, важно е да се направи разлика во природата на периодичните парични приливи кои пензиските фондови ги добиваат од вложувањата во домашни обврзници, зависно од тоа дали истите се континуирани (bullet bonds) или структурни (amortizing bonds). Кај bullet обврзниците периодично се исплаќа/добива само купонска камата, а целата главнина се враќа на крајот на доспевањето. Кај amortizing обврзниците, пак, секоја исплата вклучува и камата и дел од главнината, па каматата се пресметува врз постепено намалувачка основа (основата се намалува бидејќи главнината се отплаќа во секоја рата).