Tag: сава

Што значи воведувањето на мулти-фондовите за македонскиот кредитен рејтинг?

Posted on by Елена Пачоска

Постои еден посебен вид на повратна врска вградена во начинот на кој малите, отворени економии го управуваат својот пензиски систем. Доколку тоа се направи правилно, тогаш структурните подобрувања се прелеваат во јавните финансии, пазарите на капитал и, на крај, во проценките на меѓународните агенции за кредитен рејтинг. Но, доколку се направи погрешно, во тој случај последиците би биле катастрофални.

Архитектурата на тростолбниот пензиски систем

Пензиската реформа во земјата не се случи преку ноќ. Колапсот на стариот модел „pay-as-you-go“ во раните години на транзицијата, погоден од масовни отпуштања, банкротства и брзо стареење на населението, ја направи структурната промена неизбежна. Одговорот беше архитектура со три столба, која се обликуваше кон крајот на 1990-тите и почетокот на 2000-тите години, а конечно беше ставена во функција во својата сегашна форма во 2005 година.

Првиот столб останува темелот: државно управуван, „pay-as-you-go“ систем каде денешните работници ги финансираат денешните пензионери. Вториот столб е задолжителен, капитално финансиран и приватно управуван. Овој столб насочува 6% од бруто-платата во индивидуални сметки кои се инвестираат преку лиценцирани друштва за управување со пензиски фондови под надзор на МАПАС, Агенцијата за супервизија на капитално финансирано пензиско осигурување. Третиот столб е доброволен и дополнителен.

Моделот на мулти-фондови природно се вклопува во логиката на вториот столб. Идејата е едноставна: помладите членови држат повеќе акции и поризични средства со подолг временски хоризонт за закрепнување од падови, додека постарите членови постепено се префрлаат кон инструменти со фиксен принос и зачувување на капиталот како што се приближува нивното пензионирање. Овој концепт е широко применет низ пензиските системи на ОЕЦД, а неговото воведување во Северна Македонија претставува созревање на постојниот пензиски модел кој земјата го изгради во изминатите две децении.

Што всушност истражуваат агенциите за кредитен рејтинг?

За да се разбере врската меѓу пензиската реформа и кредитниот рејтинг на државата, важно е да се биде прецизен околу тоа што всушност мерат агенциите за кредитен рејтинг. Конкретно, Fitch го држи рејтингот на Северна Македонија на BB+ со стабилни изгледи од 2019 година, додека S&P ни додели нешто понизок рејтинг, односно BB-. Самиот кредитен рејтинг одразува проценка за фискалната одржливост, институционалниот квалитет, кредибилитетот на макроекономската политика и траекториите на структурните реформи.

Во својата најнова проценка, S&P посочи познат сет на загрижености: фискален дефицит кој надминува 4% од БДП, заостанати обврски во јавниот сектор поврзани со комунални претпријатија и државни компании, бавен напредок во процесот на пристапување кон ЕУ и пензиски систем во кој, заклучно со 2024 година, приближно 36–37% од приходите за пензии доаѓаат директно од државниот буџет. Последната бројка е особено значајна. Кога речиси четири од десет денари за исплата на пензија доаѓаат од даночните обврзници, а не од придонесите, тоа создава структурен товар врз јавните финансии кој аналитичарите не можат да го игнорираат.

Мора да истакнеме дека ова се транзициски трошоци на реформата на пензискиот систем. Ќе биде потребен уште одреден период од десетина години, по што товарот за исплата на пензиите ќе се распореди рамномерно на првиот и вториот столб, што значи дека повеќе нема да се потребни дотации од централниот буџет за ПИОСМ да го сервизира својот дел од пензијата.

Извештајот на Fitch беше донекаде пооптимистички. Тој ја истакна историјата на Северна Македонија во одржување макроекономска стабилност, фиксен девизен курс кон еврото кој служи како механизам за дисциплина и процесот на пристапување кон ЕУ како сидро за реформи, и покрај тоа што самото пристапување останува во застој. Разликата меѓу BB+ и BB- кај двете агенции во голема мера одразува како секоја од нив ги мери структурните ризици во однос на институционалните сидра.

Влијанието врз јавните финансии и пазарот на капитал

Токму тука дебатата за мулти-фондови станува навистина пресудна за приказната околу кредитниот рејтинг. Системот на мулти-фондови во Македонија би претставувал важен сигнал дека државата ќе воведе дополнителен механизам за идно намалување на притисокот врз јавните финансии, ќе биде сигнал дека ќе го задржи пензискот модел кон кој полека се стремат и многу посилни економии од македонската, бидејќи овозможува поделба на ризикот и пренесување на дел од пензиските обврски на државата кон приватните фондови. Со тоа се намалува директната зависност од буџетот и се создава поголема фискална одржливост. Преку различни типови фондови, односно конзервативен, балансиран и растечки, граѓаните можат да изберат модел на инвестирање кој одговара на нивниот профил на ризик. Ова не само што ја зголемува довербата во системот, туку и овозможува подобро управување со долгорочните пензиски обврски. Државата, пак, добива простор да ги намали расходите за пензии и социјални трансфери, кои традиционално претставуваат голем товар за јавните финансии.

Дополнително, мулти-фондовите имаат улога во поттикнување на домашниот пазар на капитал. Средствата што се акумулираат во нив се инвестираат во државни хартии од вредност, инфраструктурни проекти и приватни компании, што создава нови извори на финансирање и ја намалува потребата на државата да се задолжува. На тој начин, мулти-фондовите не само што го стабилизираат пензискиот систем, туку и придонесуваат за економски раст. Сепак, нивната ефикасност зависи од силен регулаторен надзор и транспарентно управување. Без соодветна контрола постои ризик од нелогични резултати меѓу различни портфолија (на пример повисоки приноси во конзервативното портфолио наспроти растечкото) или од негативни ефекти при глобални економски кризи.

Патот напред

За да го затвори јазот кон стекнување инвестициски рејтинг, државата мора да ја одржи кохерентноста на реформската приказна, односно да воведе мулти-фондови кои навистина ја намалуваат фискалната изложеност на дело, не само во дизајн, придружени со политичка воздржаност од ад хок потези кои ги нарушуваат актуарските темели. Врската тече во двете насоки, со тоа што повисок рејтинг ги намалува трошоците за задолжување, кои пак го олеснуваат притисокот врз пензискиот систем. Воведувањето на мулти-фондови не е еден пресуден настан. Тоа е дел од поширок институционален аргумент кој земјата мора да го изнесува доследно, во годините кои следат, пред аналитичарите кои вршат оценување на кредитнитот рејтинг на земјата.

Месечен преглед на пазарите на капитал Јуни 2026

Posted on by Елена Пачоска

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот преглед на пазарите со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

Newsletter 06.2026Download

Доброволното пензиско штедење е дел од пензијата

Posted on by Елена Пачоска

„Доброволното пензиско штедење е дел од пензијата“. Да, тоа е насловот на овој блог текст, но и вистина која треба да ја разбереме, а потоа и да ја прифатиме. Затоа, во продолжение на кратко ќе ви објаснам што мислам со овој исказ и зошто сметам дека е круцијално секој од нас да разбере дека доброволното пензиско штедење не е обврска, туку е потреба.

Во современите пензиски системи ширум светот, сè појасно станува дека задолжителното пензиско осигурување само по себе не е доволно за одржување на животниот стандард по пензионирањето. Демографските промени, подолгиот животен век и економските предизвици создаваат потреба од дополнителна финансиска сигурност во третата доба од животот. Токму затоа, доброволното пензиско штедење денес не претставува „дополнителна опција“, туку сè повеќе станува составен дел од пензијата, односно се повеќе луѓе делот не прават разлика меѓу пензијата од задолжителните фондови и пензијата од доброволните пензиски фондови, туку ги перцепираат како едно.

Што значи задржување на животниот стандард по пензионирање?

Задржувањето на животниот стандард по пензионирање е „водилка“ за многу компании и поединци низ светот, а тоа значи зголемување на заменската стапка помеѓу последната плата и првата пензија. Тоа би значело, доколку вашата последна плата била 60.000 денари, вашата пензија да биде на што поблиску ниво до тоа, што во примерот ако речеме дека пензијата е 54.000 денари, тогаш заменската стапка е 90%.

Сепак, статистиката вели поинаку.  Стапките на замена во многу европски земји се движат помеѓу 50% и 60% од последната плата, што значи дека пензионерот добива значително помалку отколку кога активно работел, а со тоа и се намалува животниот стандард на пензионерот.

Со формирањето на тростолбен пензиски систем, луѓето и економиите низ светот започнаа да гледаат во едноставно решение на оваа разлика во приходите, а тоа е доброволното пензиско осигурување. На тој пат чекориме и ние, а во овој текст на кратко ќе разгледаме како различни економии низ светот направиле „култура на штедење за пензија“ и каков пристап имаат индивидуите и фирмите кои се дел од тие економии.

Доброволното пензиско штедење низ светот

Во САД, државната пензија (Social Security) најчесто не е доволна за одржување на истиот животен стандард по пензионирањето. Поради тоа, најголем дел од работниците штедат преку 401(k) пензиски планови, каде што вработените издвојуваат дел од платата, а многу компании дополнително уплаќаат средства („employer match“). Овој модел создава лична долгорочна заштеда и е еден од главните извори на приходи во пензија.

Во Велика Британија, компаниите имаат законска обврска автоматски да ги вклучат вработените во доброволни пензиски шеми („auto-enrolment“). И вработениот и работодавачот уплаќаат придонеси во приватни пензиски фондови, со што се создава дополнителна пензија покрај државната.

Германија веќе со години го развива корпоративното пензиско осигурување преку моделот „Betriebliche Altersvorsorge“ (bAV), каде компаниите обезбедуваат дополнителни пензиски придонеси за своите вработени. Овој систем е поддржан и со даночни олеснувања, со цел да се стимулира долгорочното штедење.

Во Скандинавија културата на пензиско штедење е на многу повисоко ниво. Покрај државните пензии, професионалните и приватните пензиски шеми се широко распространети и често автоматски вклучени преку работодавачите. Ова резултира со систем во кој дополнителното штедење е стандард, а не исклучок, и значително придонесува за повисока финансиска сигурност во пензија.

Во регионот, Бугарија е еден од подобрите примери за развиено доброволно пензиско осигурување. Според размената на искуства со бугарските пензиски друштва, голем број компании, особено меѓународни и приватни корпорации, редовно уплаќаат доброволни придонеси во приватни пензиски фондови за своите вработени. Со тоа може да увидеме дека одговорноста за кревање на свесноста кај народот, како и грижата за повисоки приходи во пензија и задржување на животниот стандард ја превземаат компаниите.

Сите овие примери покажуваат една заедничка реалност: доброволното пензиско штедење повеќе не е луксуз, туку неопходен дел од современиот пензиски систем. Компаниите кои денес инвестираат во доброволното пензиско осигурување на своите вработени, всушност инвестираат во нивната лојалност, мотивација и долгорочна благосостојба. За вработените, пак, тоа значи поголема финансиска сигурност, независност и можност да го задржат квалитетот на живот и по завршувањето на кариерата. Колку порано започне доброволното штедење, толку е поголем потенцијалот за акумулација на средства и создавање стабилна финансиска иднина.

Каква е состојбата во Македонија?

Во Македонија тековно има регистрирани 4.297 пензиски шеми кои вкупно имаат 17.029 членови. Тоа значи дека свеснота кај овие компании/здруженија е веќе развиена, а нови компании полека, но сигурно го следат овој пример. Организирањето на професионалните пензиски шеми е доста либерален и едноставен процес каде компанијата која ја организира професионалната пензиска шема одлучува за кого ќе уплаќа, колкав износ и колку често. Притоа, средствата на професионалните индивидуални сметки припаѓаат на вработените (членовите), што значи дека и по заминување од таа компанија, средствата остануваат во сопственост на членот. Покрај тоа, уплатите направени во календарската година, по вработен во висина до две просечни бруто плати се признат трошок при пресметка на данокот на добивка.

Сите овие факти и примери низ светот ни докажуваат дека пензијата денес не треба да се гледа само како обврска на државата. Таа сè повеќе станува комбинација од задолжително и доброволно обезбедување средства за иднината. Затоа, доброволното пензиско штедење не е дополнување на пензијата, тоа е дел од пензијата.

Месечен преглед на пазарите на капитал Мај 2026

Posted on by Елена Пачоска

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот преглед на пазарите со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

Newsletter 05.2026Download

Месечен преглед на пазарите на капитал Април 2026

Posted on by Елена Пачоска

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот извештај со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

Newsletter 04.2026Download

Што е и што ќе најдете во Зелениот плик?

Posted on by Елена Пачоска

Изминатиот период сигурно барем еднаш сте се сретнале со информација дека започнал просецот за достава на Зелениот плик. А што е всушност Зелениот плик? Писмо кое се испраќа до секој член на задолжителниот и/или доброволниот пензиски фонд и претставува годишно известување кое содржи информации за бројот на уплатите за претходната календарска година, висината на сметководствената единица, висината на приносот кое вашето пензиско друштво го остварило за вас и вкупната сума на пензиска заштеда.

Дополнително, од Извештајот можете да имате увид каде вашиот пензиски фонд ги инвестира средствата и кои надоместоци се наплатени во изминатата година.

И можеби ова се навидум едноставни податоци со кои не се среќавате секојдневно, но кои се навистина важни за висината на вашата пензија во иднина.

Колку сме свесни и одговорни кон Зелениот плик?

Честопати во период на достава, луѓето се јавуваат да прашаат дали нешто некому должат и дали средствата можат да ги подигнат, ако не сите, барем делумно. Наша обврска е на секој од вас поединечно да ви ги објасниме сите податоци во него и да ви покажеме дека увидот на вашата пензиска заштеда го имате постојано, а за тоа како работи системот на пензиското осигурување прочитајте на нашиот Блог портал Никогаш сами.

Од неодамна, свесни за сите збунувачките прашања со кои се соочуваат нашите членови, ја овозможивме услугата Личен пензиски советник. Секој член на пензиските фондови со кои управува Сава пензиско друштво има свој личен пензиски советник, кој има улога кога ќе го контактирате да ви даде одговор на вашите прашања. Оваа услуга е овозможена на едноставен начин, со едноставна проверка на нашата веб страна www.sava-penzisko.mk .

Исто така, секој член на нашите пензиски фондови има можност за секојдневен увид на својата сметка за пензиска заштеда преку мобилната апликација Сава пензиско план. Навремено информирање за пристигнатите придонеси, остварените приноси, како и можноста за ажурирање на вашите лични податоци станува едноставно и брзо само на еден клик. Во Зелениот плик ќе ги најдете корисничкото име и лозинка со кои ќе можете да се најавите на мобилната апликација.

Грижата за животната средина и околина ја истакнуваме преку печатење на годишните извештаи на рециклирана и биоразградлива хартија. Сепак, најдобро е кога извештаите ги добивате по електронски пат. Затоа, ажурирајте ги вашите лични податоци, оставете ни електронска адреса и одберете извештајот да го добивате по електронски пат, така заедно ќе се обидеме да создадеме поубава животна средина.

Месечен преглед на пазарите на капитал Март 2026

Posted on by Елена Пачоска

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот извештај со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

Newsletter 03.2026Download

Како пазарните флуктуации влијаат на вашето пензиско штедење?

Posted on by Елена Пачоска

Вестите за конфликти, како неодамнешните тензии меѓу САД и Иран, често ги „бојат“ светските берзи во црвено. Во такви моменти, сосема е нормално да се запрашате: „Што се случува со мојата пензија и дали моите пари се сигурни?“ 

​Прво и најважно: Вашите средства не се „целосно исчезнати“. Ако видите дека вредноста на вашата сметка малку опаднала во текот на годината, тоа не значи дека парите физички се одлеале некаде. Пензиското штедење е збир од две работи: вашите редовни уплати и приносот од инвестициите. Тој принос е променлив – во некои години е позитивен, во други може да биде негативен, зависно од тоа како се движат цените на пазарот. 

​За да биде појасно, ајде да замислиме еден пример со сопственик на овоштарник. 

​Сопственикот купил 100 дрвја круши и планира да ги чува 40 години. Неговата цел е едноставна: да заработува од продажба на круши секоја година, а на крајот да го продаде целиот овоштарник како капитал. 

​Што ако економијата забави и луѓето почнат да купуваат помалку круши? На прв поглед, сопственикот е во загуба бидејќи цената паѓа. Но, не секогаш се јавува загуба во ваква ситуација.1  

​Но, дали неговите 100 дрвја исчезнале? 

​Секако дека не. Дрвјата се сè уште таму. Вистинска загуба би претрпел само ако панично ги продаде дрвјата токму сега, кога цената е најниска. Ако остане смирен, тој не само што ги задржува дрвјата, туку кога економијата ќе се стабилизира, неговиот овоштарник ќе вреди многу повеќе. Дури, во времиња кога цените се ниски, сопственикот може да купи уште повеќе нови садници. 

​Истото се случува и со пензиските фондови. 

​Ние сме сопственици на „сметководствени единици“. Не треба да не плаши нивната моментална вредност, бидејќи ние не ги продаваме нашите „дрвја“ денес. Управувањето со ризици во фондовите помага токму во вакви „лоши денови“. Парите не се ставени само на едно место, туку се диверзифицирани во акции, обврзници и депозити. Така, дури и ако еден дел од пазарот паѓа, другиот е тука да ја одржи рамнотежата или да донесе раст. 

Најважно е приносот да остане позитивен на долг рок – во оној период од 40 години додека го чувате „овоштарникот“. И домашната и светската економија секогаш ќе минуваат низ фази на подеми и падови. Сепак, сите историски податоци потврдуваат една работа: на долги патеки, пазарите секогаш растат. 

​Токму затоа, кога станува збор за пензиските фондови, фокусот мора да биде насочен кон иднината. Успехот не треба да се мери само низ една лоша година со негативни приноси, ниту пак само низ една исклучително добра година. Вистинската слика се гледа само ако го набљудуваме целиот временски период во кој штедиме. 

[1] Имено, ако тој е вешт и се „хеџирал“ (се заштитил со договор за идна продажба по фиксна цена), тој ќе ги продаде крушите по старата, повисока цена и воопшто нема да го почувствува пазарниот пад. Ако пак немал таква заштита, тогаш навистина е оставен на милост и немилост на пазарот.

Импликации врз финансиските пазари од иранскиот конфликт

Posted on by Елена Пачоска

На 28-ми февруари САД и Израел започнаа масовни воздушни и ракетни напади врз Иран. Оваа воена операција беше насочена кон воените локации, воздушната одбрана, командни центри и стратешки објекти низ целата земја. Со нападите беше убиен иранскиот врховен лидер, ајатолахот Али Хаменеи, како и други високи безбедносни официјални лица по што беше формирано привремено раководство. Одговорот на Иран беше преку масовни ракетни и напади со дронови врз американски и сојузнички цели во регионот. По нападите, голем дел од воздушниот простор на Блискиот Исток остана затворен, додека Хезболах и други проирански групи се вклучија во ескалацијата преку ракетни напади.
ЕУ свика итна седница, предупредувајќи на ризик од поширока војна. Сообрајќајот низ теснецот Хормуз речиси целосно е во прекин, предизвикувајќи застои кои може да имаат сериозни последици врз глобалниот енергетски пазар.

Финансиските пазари реагираа на ситуацијата со пренасочување кон „risk-off“ режим поради загриженост за потенцијален раст на инфлацијата, економско забавување и непредвидливост на конфликтот. Во овој текст ги согледуваме потенцијалните импликации врз финансиските пазари од овој конфликт.

  • Внатрешни фактори во Иран

Внатрешната состојба во Иран има големо влијание врз насоката на конфликтот. За нов ирански лидер беше избран Моџтаба Хаменеи, син на убиениот долгогодишен лидер на Иран, додека претседателот на САД, Трамп го оцени неговиот избор како неприфатлив. Потенцијална смена на регжимот во Иран би ги намалила ризиците од долготрајно затворање на теснецот Хормуз, иако во овој момент е тешко да се процени колку е веројатно таквото сценарио, додека тековните власти во Иран пружаат силен отпор на американско-израелските напади.

  • Важноста на Теснецот Хормуз

Подолготрајна блокада на Теснецот Хормуз би предизвикала сериозни глобални економски последици, бидејќи низ него минува околу 20% од светската нафта и втечнет природен гас. Затворањето би ја намалило понудата, би предизвикало нагорен скок на цените на енергенсите и би ги зголемило инфлацијата и ризикот од рецесија.

Најсилно би биле погодени азиските земји (Кина, Индија, Јапонија, Јужна Кореја), кои се многу зависни од увоз на енергија од Блискиот Исток. Глобалната трговија исто така би претрпела поради повисоки трошоци за превоз и осигурување. Покрај нафтата, прекини во снабдувањето со втечнет природен гас, особено од Катар, како и снабдување со други значајни суровини кои поминуваат низ овој теснец, би влијаеле на цените на ѓубрива, храна и индустриски метали. Италија, Белгија и неколку други европски земји се ранливи поради зависност од катарски LNG.

Доколку блокадата трае подолго од три недели, заливските производители би морале да го намалат производството поради ограничен капацитет за складирање, што би довело до глобален притисок (особено од Кина и европските држави) за повторно отворање на теснецот.

САД би биле најмалку погодени благодарение на високото домашно производство на енергија; ефектите таму би се чувствувале главно преку раст на инфлацијата. Европа, пак, е многу поранлива поради зависноста од увоз и веќе високите енергетски цени, што би можело да доведе до дополнително забавување на растот или потенцијална рецесија.

  • Разлики од нафтените шокови во 70-тите години на минатиот век

Иако конфликтите на Блискиот Исток влијаат на пазарот, ефектот денес е помал отколку во 1970-тите, бидејќи глобалната понуда на нафта е подиверзифицирана, а ОПЕК има намалено учество во светското производство, додека производството од земји како САД, Бразил и Канада е зголемено. Подобрувањата во инфраструктурата — како нафтоводи кои го заобиколуваат Теснецот Хормуз — и подобрената транспарентност преку сателитско следење и податоци во реално време исто така ја намалија ранливоста на пазарот од нарушувања и конфликти на Блискиот Исток. Дополнително, пазарите веќе ја имаат вклучено во цена значителната резервна производствена способност (spare capacity) на ОПЕК и други производители, што овозможува брзи прилагодувања во понудата и ублажување на ценовните скокови. Оваа резервна способност, заедно со стратешките резерви и диверзифицираните синџири на снабдување, го намалија влијанието на регионалните конфликти врз глобалните цени на нафтата на краток рок.

  • Пошироки економски и инфлаторни импликации (ризик од рецесија и зголемени инфлациски очекувања)

Растот на цените на нафтата поради конфликтот создава глобални инфлаторни притисоци и ги зголемува трошоците за енергенси, што негативно влијае врз потрошувачите и бизнисите. Ова ја усложнува работата на централните банки во контролирањето на инфлацијата и може да стане поголем економски ризик доколку високите цени се задржат подолго време.

Европа, која силно зависи од увозот на нафта и има анемичен економски раст, е особено ранлива, додека во САД ефектите би биле помали, но и таму високите цени би ја намалиле куповната моќ на потрошувачите.

Долготрајна ескалација на конфликтот и нарушувања во снабдувањето од Персискиот Залив би можеле дополнително да ги зголемат инфлациските очекувања и да создадат нестабилност на обврзничките пазари. Во такви услови, централните банки веројатно би го забавиле или одложиле намалувањето на каматните стапки, што може да предизвика дополнителни пазарни корекции.

     Како да се заштитат инвестициските портфолија од нафтени шокови

Геополитичките тензии, особено оние поврзани со регионот на Блискиот Исток, несомнено имаат влијание врз цените на нафтата. Ограничен извоз на нафта од Иран и дополнителен раст на цената на нафтата не е во економски интерес на голем број земји. Покрај Иран, која би претрпела големи загуби од намален извоз на нафта, растот на цената на нафтата не одговара ниту на заливските земји кои извезуваат нафта, но и увезуваат голем број прехранбени продукти преку Теснецот Хормуз, ниту на Кина и европските држави, како најголеми економии увозници на нафта.

Пазарите на инструментите со фиксен доход би биле негативно погодени од потенцијален раст на цената на нафтата и зголемување на инфлациските очекувања, особено на кратката страна од кривата на приноси. Во песимистичките сценарија, доколку високи цени на нафтата се задржат подолг временски период, повисоките инфлациски премии ќе направат притисок врз каматните стапки кој би се прелеал во повеќе пазарни сегменти, зголемувајќи ги ризиците од надолни системски поместувања. Во такви околности, акциските пазари би можеле да претрпат силна корекција, иако одредени компании од енергетскиот сектор би можеле да излезат како победници во вакви околности.

Иако финансиските пазари генерално имаат ограничена реакција на геополитички настани, потенцијална материјализација на ризиците поврзани со глобалната понуда на нафта може да има значајни и широки негативни последици за глобалната економија, кои би се рефлектирале во пазарните вреднувања предизвикувајќи поголема пазарна корекција. Ваквите ризици по својата природа се системски и каналите на трансмисија вклучуваат повисоки цени на енергенси, повторен раст на стапките на инфлација, промена во монетарната политика на централните банки во насока на поголема рестриктивност, намален економски раст и зголемување на ризиците од стагфлација. Тековно сметаме дека постои средна веројатност за пролонгирано затворање на Теснецот Хормуз, иако извесно е дека геополитичките случувања ќе продолжат да носат неизвесност и пазарна волатилност и во наредниот период.

За заштита на портфолијата адекватно е зголемување на изложеноста кон сегментите каде што се очекувани позитивни ценовни влијанија како: сектор Енергија (Brent, WTI, Natural Gas), благородни метали или валутни хеџови (зголемување на изложеност кон американски долар, швајцарски франк и намалување на изложеност на валути на земји увозници на нафта), Позитивни ценовни влијанија би се очекувале и кај одбранбени компании и компании од индустријата за сајбер-безбедност. Зголемена диверзификација на портфолијата може да се постигне и преку изложеност кон средства кои овозможуваат заштита од инфлација, (изложеност кон недвижности, инфлациски заштитени обврзници (TIPS, глобални inflation-linked bonds итн). Географски, релативно подобри ценовни движења се очекувани кај регионите кои се помалку зависни од увоз на нафта како САД, Канада и земји производители на енергенси во Латинска Америка во однос на европските земји.

Месечен преглед на пазарите на капитал Февруари 2026

Posted on by Елена Пачоска

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот извештај со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

newsletter 022026Download