Tag: сава пензиско

Импликации врз финансиските пазари од иранскиот конфликт

Posted on by Елена Пачоска

На 28-ми февруари САД и Израел започнаа масовни воздушни и ракетни напади врз Иран. Оваа воена операција беше насочена кон воените локации, воздушната одбрана, командни центри и стратешки објекти низ целата земја. Со нападите беше убиен иранскиот врховен лидер, ајатолахот Али Хаменеи, како и други високи безбедносни официјални лица по што беше формирано привремено раководство. Одговорот на Иран беше преку масовни ракетни и напади со дронови врз американски и сојузнички цели во регионот. По нападите, голем дел од воздушниот простор на Блискиот Исток остана затворен, додека Хезболах и други проирански групи се вклучија во ескалацијата преку ракетни напади.
ЕУ свика итна седница, предупредувајќи на ризик од поширока војна. Сообрајќајот низ теснецот Хормуз речиси целосно е во прекин, предизвикувајќи застои кои може да имаат сериозни последици врз глобалниот енергетски пазар.

Финансиските пазари реагираа на ситуацијата со пренасочување кон „risk-off“ режим поради загриженост за потенцијален раст на инфлацијата, економско забавување и непредвидливост на конфликтот. Во овој текст ги согледуваме потенцијалните импликации врз финансиските пазари од овој конфликт.

  • Внатрешни фактори во Иран

Внатрешната состојба во Иран има големо влијание врз насоката на конфликтот. За нов ирански лидер беше избран Моџтаба Хаменеи, син на убиениот долгогодишен лидер на Иран, додека претседателот на САД, Трамп го оцени неговиот избор како неприфатлив. Потенцијална смена на регжимот во Иран би ги намалила ризиците од долготрајно затворање на теснецот Хормуз, иако во овој момент е тешко да се процени колку е веројатно таквото сценарио, додека тековните власти во Иран пружаат силен отпор на американско-израелските напади.

  • Важноста на Теснецот Хормуз

Подолготрајна блокада на Теснецот Хормуз би предизвикала сериозни глобални економски последици, бидејќи низ него минува околу 20% од светската нафта и втечнет природен гас. Затворањето би ја намалило понудата, би предизвикало нагорен скок на цените на енергенсите и би ги зголемило инфлацијата и ризикот од рецесија.

Најсилно би биле погодени азиските земји (Кина, Индија, Јапонија, Јужна Кореја), кои се многу зависни од увоз на енергија од Блискиот Исток. Глобалната трговија исто така би претрпела поради повисоки трошоци за превоз и осигурување. Покрај нафтата, прекини во снабдувањето со втечнет природен гас, особено од Катар, како и снабдување со други значајни суровини кои поминуваат низ овој теснец, би влијаеле на цените на ѓубрива, храна и индустриски метали. Италија, Белгија и неколку други европски земји се ранливи поради зависност од катарски LNG.

Доколку блокадата трае подолго од три недели, заливските производители би морале да го намалат производството поради ограничен капацитет за складирање, што би довело до глобален притисок (особено од Кина и европските држави) за повторно отворање на теснецот.

САД би биле најмалку погодени благодарение на високото домашно производство на енергија; ефектите таму би се чувствувале главно преку раст на инфлацијата. Европа, пак, е многу поранлива поради зависноста од увоз и веќе високите енергетски цени, што би можело да доведе до дополнително забавување на растот или потенцијална рецесија.

  • Разлики од нафтените шокови во 70-тите години на минатиот век

Иако конфликтите на Блискиот Исток влијаат на пазарот, ефектот денес е помал отколку во 1970-тите, бидејќи глобалната понуда на нафта е подиверзифицирана, а ОПЕК има намалено учество во светското производство, додека производството од земји како САД, Бразил и Канада е зголемено. Подобрувањата во инфраструктурата — како нафтоводи кои го заобиколуваат Теснецот Хормуз — и подобрената транспарентност преку сателитско следење и податоци во реално време исто така ја намалија ранливоста на пазарот од нарушувања и конфликти на Блискиот Исток. Дополнително, пазарите веќе ја имаат вклучено во цена значителната резервна производствена способност (spare capacity) на ОПЕК и други производители, што овозможува брзи прилагодувања во понудата и ублажување на ценовните скокови. Оваа резервна способност, заедно со стратешките резерви и диверзифицираните синџири на снабдување, го намалија влијанието на регионалните конфликти врз глобалните цени на нафтата на краток рок.

  • Пошироки економски и инфлаторни импликации (ризик од рецесија и зголемени инфлациски очекувања)

Растот на цените на нафтата поради конфликтот создава глобални инфлаторни притисоци и ги зголемува трошоците за енергенси, што негативно влијае врз потрошувачите и бизнисите. Ова ја усложнува работата на централните банки во контролирањето на инфлацијата и може да стане поголем економски ризик доколку високите цени се задржат подолго време.

Европа, која силно зависи од увозот на нафта и има анемичен економски раст, е особено ранлива, додека во САД ефектите би биле помали, но и таму високите цени би ја намалиле куповната моќ на потрошувачите.

Долготрајна ескалација на конфликтот и нарушувања во снабдувањето од Персискиот Залив би можеле дополнително да ги зголемат инфлациските очекувања и да создадат нестабилност на обврзничките пазари. Во такви услови, централните банки веројатно би го забавиле или одложиле намалувањето на каматните стапки, што може да предизвика дополнителни пазарни корекции.

     Како да се заштитат инвестициските портфолија од нафтени шокови

Геополитичките тензии, особено оние поврзани со регионот на Блискиот Исток, несомнено имаат влијание врз цените на нафтата. Ограничен извоз на нафта од Иран и дополнителен раст на цената на нафтата не е во економски интерес на голем број земји. Покрај Иран, која би претрпела големи загуби од намален извоз на нафта, растот на цената на нафтата не одговара ниту на заливските земји кои извезуваат нафта, но и увезуваат голем број прехранбени продукти преку Теснецот Хормуз, ниту на Кина и европските држави, како најголеми економии увозници на нафта.

Пазарите на инструментите со фиксен доход би биле негативно погодени од потенцијален раст на цената на нафтата и зголемување на инфлациските очекувања, особено на кратката страна од кривата на приноси. Во песимистичките сценарија, доколку високи цени на нафтата се задржат подолг временски период, повисоките инфлациски премии ќе направат притисок врз каматните стапки кој би се прелеал во повеќе пазарни сегменти, зголемувајќи ги ризиците од надолни системски поместувања. Во такви околности, акциските пазари би можеле да претрпат силна корекција, иако одредени компании од енергетскиот сектор би можеле да излезат како победници во вакви околности.

Иако финансиските пазари генерално имаат ограничена реакција на геополитички настани, потенцијална материјализација на ризиците поврзани со глобалната понуда на нафта може да има значајни и широки негативни последици за глобалната економија, кои би се рефлектирале во пазарните вреднувања предизвикувајќи поголема пазарна корекција. Ваквите ризици по својата природа се системски и каналите на трансмисија вклучуваат повисоки цени на енергенси, повторен раст на стапките на инфлација, промена во монетарната политика на централните банки во насока на поголема рестриктивност, намален економски раст и зголемување на ризиците од стагфлација. Тековно сметаме дека постои средна веројатност за пролонгирано затворање на Теснецот Хормуз, иако извесно е дека геополитичките случувања ќе продолжат да носат неизвесност и пазарна волатилност и во наредниот период.

За заштита на портфолијата адекватно е зголемување на изложеноста кон сегментите каде што се очекувани позитивни ценовни влијанија како: сектор Енергија (Brent, WTI, Natural Gas), благородни метали или валутни хеџови (зголемување на изложеност кон американски долар, швајцарски франк и намалување на изложеност на валути на земји увозници на нафта), Позитивни ценовни влијанија би се очекувале и кај одбранбени компании и компании од индустријата за сајбер-безбедност. Зголемена диверзификација на портфолијата може да се постигне и преку изложеност кон средства кои овозможуваат заштита од инфлација, (изложеност кон недвижности, инфлациски заштитени обврзници (TIPS, глобални inflation-linked bonds итн). Географски, релативно подобри ценовни движења се очекувани кај регионите кои се помалку зависни од увоз на нафта како САД, Канада и земји производители на енергенси во Латинска Америка во однос на европските земји.

Месечен преглед на пазарите на капитал Февруари 2026

Posted on by Елена Пачоска

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот извештај со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот преглед

newsletter 022026Download

Личен пензиски советник – нова услуга за нашите членови

Posted on by Елена Пачоска

Гласот на членовите и нивните реални потреби од секогаш биле во фокусот на работењето на Сава пензиско друштво. Во време на сè поголемо присуство на дигитални алатки и вештачка интелигенција, друштвото свесно избира поинаков пат – човечки пристап, лична комуникација и градење доверба. Токму од таа определба произлегува новата услуга „Личен пензиски советник“, наменета да ја доближи пензиската тематика до секој поединечен член и да ја направи разбирлива и подостапна.

Прашањето за пензиската сигурност често се доживува како апстрактен систем составен од бројки, законски одредби и далечни датуми. За многумина, пензијата изгледа како нешто што допрва ќе дојде и затоа останува на маргините на секојдневниот интерес. Сепак, јазот помеѓу институционалното управување со пензиските фондови и индивидуалниот член постепено се стеснува. Со воведувањето на услугата „Личен пензиски советник“, Сава пензиско друштво прави значаен исчекор кон разбирливо, подостапно и похумано пензиско осигурување.

Услугата е дизајнирана да ја стави личната комуникација во преден план и да им овозможи на членовите чувство дека имаат реална поддршка за управување и планирање на своите пензиски заштеди. Преку официјалната веб-страница на Сава пензиско друштво, секој член на пензиските фондови може едноставно да ја користи услугата со внесување на својот матичен број (ЕМБГ). За само неколку секунди, системот прикажува кој е неговиот личен пензиски советник, односно стручното лице задолжено за неговата индивидуална пензиска сметка.

Она што ја издвојува оваа услуга е флексибилноста и автономијата што им се нуди на членовите. Наместо пасивно да чекаат информации, тие можат директно да го контактираат својот личен пензиски советник. На тој начин, комуникацијата станува поедноставна, побрза и прилагодена на реалните потреби и динамиката на современиот начин на живот.

Во основата на „Личен пензиски советник“ е концептот на лична грижа и индивидуален пристап. Личниот советник не е само техничка или административна поддршка, туку професионален водич кој им помага на членовите подобро да ги разберат своите пензиски права, личните сметки, акумулацијата на средствата, уплатите на придонеси, остварениот принос од инвестирањето на средствата, како и долгорочните можности за штедење преку доброволното пензиско осигурување. Целта е секој член да добие јасна, целосна и разбирлива слика за сопствената пензиска иднина, без нејасна терминологија и сложени објаснувања.

Примарниот мотив на Сава пензиско друштво е членовите да знаат дека не се сами во овој долгорочен процес. Во време на интензивна дигитализација, кога автоматизираните системи сè почесто го заменуваат личниот контакт, оваа услуга ја враќа човечката димензија и гради доверба преку персонализиран пристап и континуирана комуникација.

Особено значаен аспект е фактот што услугата „Личен пензиски советник“ е целосно бесплатна за сите членови на пензиските фондови. Нема дополнителни трошоци, скриени надоместоци или обврски, што испраќа јасна порака дека пристапот до информации и стручна поддршка, особено кога станува збор за пензиската заштеда и финансиската иднина – треба да биде стандард, а не привилегија.

Со оваа иницијатива, Сава пензиско друштво уште еднаш ја потврдува својата посветеност на транспарентноста, достапноста и долгорочната грижа за финансиската иднина на своите членови, правејќи значаен чекор кон појасен, посигурен и похуман пензиски систем.

Камати, дивиденди, приноси – што е што?

Posted on by Елена Пачоска

Во секојдневните разговори неретко се слуша прашањето: „Колкава камата нуди пензискиот фонд?“

Прашањето не е изненадувачко. Со оглед на историјата, големината, улогата и значењето на банките во подолг временски период, кога се зборува за вложувања очекувано е да се појави асоцирање на депозити, каде каматата е однапред утврдена варијабла.

Но, пензиските фондови, кај нас и во светот, работат на поинаков начин и затоа е важно да знаеме што точно значат камата, дивиденда и принос и зошто станува збор за сосема различни поими.

Каматата[1] е надоместок кој го добивате затоа што банката прибраните депозити ги користи за свои деловни цели, во најголем дел, за пласмани во кредити. Фиксната камата е познат и широко прифатен поим кога се зборува за депозити. Кај варијабилната камата (вообичаено присутна кај кредитите) постои однапред дефиниран механизам преку кој што имаме претстава како ќе се пресмета, иако крајниот износ се менува. Тоа е суштината: каматата секогаш произлегува од претходно договорен принцип.

Кога пензиски фонд (или било кој друг инвеститор) директно вложува во акции, добива соодветен дел од сопственоста во компаниите чии акции ги поседува. Тоа право на сопственост му носи и право на дивиденда, доколку компанијата оствари добивка и реши да распредели дел од неа на акционерите.

Кога пензиски фонд (или било кој друг инвеститор) вложува во удели на инвестициски фондови, тој не станува сопственик на поединечните компании вклучени во тие фондови, туку сопственик на удел во самиот фонд. Сепак, токму затоа што инвестицискиот фонд (најчесто Exchange Traded Fund – ETF) поседува акции во компании кои исплаќаат дивиденда, тој ги собира тие дивиденди и потоа, зависно од својата стратегија, или ги реинвестира или ги распределува на своите инвеститори.

Кај  пензиските фондови со дефинирани придонеси (defined contribution funds), во кои спаѓаат и домашните пензиски фондови од вториот и третиот столб на капитално финансираниот пензиски систем, не постои договорена камата, ниту фиксна ниту варијабилна. Наместо тоа, фондовите инвестираат во различни класи на инструменти, согласно регулаторно пропишани критериуми, со цел остварување на највисок принос, во интерес на членовите и пензионираните членови. Приносот го вклучува сето она што го носи инвестирањето:

  1. дивидендите кои ги исплаќаат компаниите,
  2. каматите од вложувањата во депозити,
  3. купонските камати од обврзници,
  4. промените во вредноста на самите вложувања,
  5. промените во вредноста на валутата на странските вложувања
  6. надоместоците кои се наплатуваат и трошоците директно поврзани со инвестирањето.

За сите елементи од приносот кој го остваруваат пензиските фондови, членството може да се информира преку јавно достапни информации кои редовно се објавуваат од страна на пензиските друштва.

Приносот е резултат на професионално управување, пазарни услови и регулаторни правила. Пензиските друштва и регулаторот МАПАС, водејќи се од дел од основните принципи на системот, транспарентноста во работењето и безбедноста на средствата, обезбедуваат целосна контрола на процесот на инвестирање, но и редовно известување и објавување на резултатите од инвестирањето.

Податоците за остварениот принос на пензиските фондови секогаш може да се најдат на официјалната страница на МАПАС: како и на веб страните на секое од пензиските друштва.Секако, се објавуваат и наплaтуваните надоместоци од пензиските друштва за периодот за кој е објавен приносот. Вредноста на сметководствената единица пак дава информација колкава е вредноста на 100те денари вложени на почетокот од функционирањето на фондот.

Тука е важно да се потенцира дека прикажаните податоци за периоди подолги од една година се сведени на годишно ниво (ануализирани). Исто така, важно е да се напомене и дека пензиските фондови кај нас се единствени институционални инвеститори кои објавуваат и реални стапки на принос.

За членовите на Отворен задолжителен пензиски фонд Сава пензиски фонд и Отворен доброволен пензиски фонд Сава пензија плус, во мобилната апликација Сава Пензиско План достапни се податоци како за нето приливите на личната сметка, така и за состојбата на пензиската заштеда. Разликата е всушност резултатот од управувањето со портфолиото на соодветниот пензиски фонд и е релевантна за проценка во подолг временски период, имајќи предвид дека пензиските фондови се долгорочни инвеститори, кои носат и имплементираат одлуки низ различни фази од деловниот и пазарниот циклус.

 Сава пензиско друштво стои на располагање за сите прашања поврзани со капитално финансираното пензиско осигурување. Побарајте нѐ 🙂

[1] Кога станува збор за камата од обврзници, важно е да се направи разлика во природата на периодичните парични приливи кои пензиските фондови ги добиваат од вложувањата во домашни обврзници, зависно од тоа дали истите се континуирани (bullet bonds) или структурни (amortizing bonds). Кај bullet обврзниците периодично се исплаќа/добива само купонска камата, а целата главнина се враќа на крајот на доспевањето. Кај amortizing обврзниците, пак, секоја исплата вклучува и камата и дел од главнината, па каматата се пресметува врз постепено намалувачка основа (основата се намалува бидејќи главнината се отплаќа во секоја рата).

 

Месечен преглед на пазарите на капитал Јануари 2026

Posted on by Елена Пачоска

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот извештај со клучни информации за глобалните пазари.

– Следете ги промените на индексите

– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините

– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Преземете го целиот извештај

Newsletter 01.2026Download

Концептот на мултифондови

Posted on by Jovana Peneva

Портфолијата на пензиските фондови во нашата земја имаат средна ризичност која во голема мера е дефинирана од законската и регулаторната рамка во која функционираат. Така, средствата на пензиските фондови во висок процент можат да бидат инвестирани во ниско ризични инструменти како државни обврзници, додека максималната изложеност кон поризични инструменти како акции и инвестициски фондови издадени надвор од земјата е ограничена на 30% од вкупното портфолио. Притоа, издавачите на акции и управувачите со инвестициски фондови, како и самите фондови треба да доаѓаат од развиени земји (земји-членки на ЕУ или ОЕЦД) и да исполнуваат високи услови за квалитет, како висок кредитен рејтинг или високи нивоа на пазарна капитализација или средства под управување.

Како да се оствари повисок принос за идните пензионери а истовремено соодветно да се управува со ризичноста на портфолијата на пензиските фондови, односно да не се презема превисок ризик? Одговорот на ова прашање се наоѓа во концептот на мултифондови, односно фондови поврзани со животниот циклус.

Мултифонд е инвестициска структура која нуди повеќе основни фондови во рамките на еден производ. Притоа, инвеститорите можат да ги распределат своите средства во различни подфондови  врз основа на нивната толеранција на ризик и цели.

Мултифондот комбинира различни подфондови со цел распределување на ризикот. Притоа, инвеститорите можат да изберат подфонд чија инвестициска стратегија е најадекватна согласно нивната подготвеност за преземање ризик или да се префрлаат помеѓу подфондовите. Во однос на нивоата на ризик, овие подфондови вообичаено се категоризираат во конзервативни, балансирани и агресивни фондови.

Тесно поврзани со концептот на мултифондови претставуваат т.н. фондови поврзани со животниот циклус (анг.life cycle funds). Кај овие фондови, распределбата на средства се прилагодува автоматски со текот на времето врз основа на возраста на инвеститорот.

За да се разбере идејата позади фондовите поврзани со животниот циклус, важно е да се разбере концептот на временска диверзификација на парите.

Временската диверзификација се однесува на верувањето дека колку подолго држите една инвестиција, толку помалку ризична станува, бидејќи краткорочната нестабилност на приносите има тенденција да се измазнува со текот на времето.

Односно, во кратки временски периоди, приносите на инструментите можат силно да флуктуираат. Но, низ долг временски период, на пример повеќе декади, просечниот принос на една инвестиција има тенденција да конвергира кон долгорочниот очекуван принос. Дополнително, ефектот на сложена каматна стапка (compound interest rate), односно вкаматување на каматата дополнително овозможува да се  компензираат краткорочните загуби.

Временската диверзификација и фондовите поврзани со животниот циклус се тесно конектирани бидејќи фондовите поврзани со животниот циклус се дизајнирани околу принципот дека ризикот треба да се намалува со намалувањето на инвестицискиот хоризонт на членот. Ова апликативно значи дека кога еден член на пензиски фонд е помлад (има подолг инвестициски хоризонт), тој може да преземе поголем ризик (да биде дел од фонд со поголема изложеност кон акции и акциски инвестициски фондови), а како што членот се приближува кон пензионирање (намалување на инвестицискиот хоризонт), тој треба да ја намали изложеноста кон ризик (да биде дел од фонд со поголема изложеност кон обврзници или готовина).

Фондовите поврзани со животниот циклус ја операционализираат временската диверзификација преку усогласување на ризикот со временскиот хоризонт на членот:

  • Подолг инвестициски хоризонт => Повеќе време => поголема толеранција на ризик
  • Пократок инвестициски хоризонт => Помалку време => помала толеранција на ризик

Генерално, фондовите поврзани со животниот циклус можат да се поделат во три главни подфондови:

  1. Растечки/агресивен фонд – се поврзува со рана фаза на членовите. Помлади членови со подолг инвестициски хоризонт. Кај овој подфонд алокацијата кон акции е повисока и истиот има повисока ризичност, односно поголема нестабилност на приносите, но и повисоки очекувани приноси. Временската диверзификација го прави ова прифатливо бидејќи временскиот период е доволен за средствата на еден член да се опорават од потенцијални значајни падови.
  2. Балансиран фонд – се поврзува со средна фаза на членовите. Овој подфонд има членови кои имаат пократок инвестициски хоризонт од членовите во агресивниот фонд и истиот има поумерен пристап во својата инвестициска политика, односно поголема изложеност кон понеризични инструменти (обврзници) и помала изложеност кон поризични инструменти (акции).
  3. Конзервативен фонд – се поврзува со доцна фаза на членовите (период кој е близу пензионирањето). Кај овој подфонд алокацијата кон обврзници и готовина е висока и истиот има ниска ризичност, односно мала нестабилност на приносите, но и пониски очекувани приноси. Целта е да се зачува куповната моќ на средствата истовремено избегнувајќи го ризикот од потенцијални значајни падови на нивната вредност.

Во услови на постоење на повеќестолбен пензиски систем и капитално финансирано пензиско осигурување, концептот на мултифондови, односно фондови поврзани со животниот циклус, е логичен понатамошен чекор во градењето на стабилен и одржлив систем бидејќи овозможува поголеми приноси, односно поголем раст на средствата на идните пензионери истовремено водејќи сметка за ризичноста на портфолијата на пензиските фондови.

Тивките „пријатели“ на реформираниот пензиски систем

Posted on by Jovana Peneva

Пензискиот систем во Македонија има долг историски развој проследен со надградба во текот на времето. Пред воведување на реформата, пензискиот систем го претставуваше само Фондот на пензиско и инвалидско осигурување на Македонија (Фондот на ПИОМ) кој функционира на принцип на генерациска солидарност и се финансира на тековна основа што значи дека со придонесите од постојните осигуреници се исплаќа пензија на тековните пензионери, пресметани врз основа на принцип на т.н. дефинирани пензии.

Социоекономските промени, како и демографските фактори не го оставија имун ниту пензискиот систем кој се соочи со големи тешкотии во неговото нормално функционирање, со што се наметнала потреба од темелна реформа на пензиското и инвалидското осигурување во нашата држава. Од овие причини се дизајнирање и имплементираше темелна реформа на пензиски систем со што се воспостави тростолбен пензиски систем, со комбиниран начин на финансирање на идните пензии и со диверзификација на демографските и економски ризици, со цел обезбедување сигурна пензија за сегашните и идни генерации пензионери и долгорочна финансиска стабилност на пензискиот систем.

Согласно горенаведеното, често се поставува прашање кои се „пријателите“ на реформираниот пензиски систем?

1. Сложена камата

Што претставува каматно-каматниот ефект или попознат како сложена камата?

Сложена камата е онаа камата, која, откако ќе се пресмета се додава на основицата за понатамошно вкаматување. Според тоа, сложената камата после секој период на вкаматување се додава на капиталот, за да во следниот период се пресмета камата и на каматата.

Во продолжение следи практичен пример за поедноставно разбирање на сложената камата:

  • Почетен износ: 10 000
  • Годишна камата: 5%
  • Период: 5 години
  • Сложена камата – еднаш годишно
  • Формула: FV=PV*(1+r)n, каде FV-идна вредност, PV-почетен износ, r-каматна стапка,      n-број на години

Што се забележува од примерот?

  • Каматата расте секоја година. Иако каматната стапка е иста, номиналниот износ се зголемува. Во првата година износот на каматата е 500, а во петтата година е 608.
  • Има „снежна топка ефект“, односно парите се зголемуваат експоненцијално. Колку подолго трае периодот, толку растот е побрз.
  • Се зголемува добивката со тек на времето, иако ризикот е ист.

2.  Времето на инвестирање на средствата

Времето на инвестирање на средствата е поважно од висината на уплатата. Порано започната уплата значи повеќе години за акумулација, дури и ако месечните износи се скромни.

Пример: ако едно лице уплаќа 40 години по 500 денари месечно, а друго лице уплаќа 20 години по 1000 денари месечно. Износот на уплата и кај двете лица е ист – 240 000 денари. Дадени се пресметки со просечна очекувана номинална стапка на принос, на годишно ниво, во три сценарија: песимистично сценарио со 4%, реално сценарио со 5% и оптимистично сценарио со 6%. Лицата немаат претходна уплата (моменталната состојба е 0), а влезната провизија изнесува 2,5%.

Првото лице:

Начин на уплата:Месечно
Износ на уплата:500
Период на уплата (во години):40
Влезна провизија:2,5%
Просечна очекувана номинална стапка на принос, на годишно нивo:4%
Вкупно уплатени средства:240 000
Бруто акумулирана сума на крај на период:567 872
Начин на уплата:Месечно
Износ на уплата:500
Период на уплата (во години):40
Влезна провизија:2,5%
Просечна очекувана номинална стапка на принос, на годишно нивo:5%
Вкупно уплатени средства:240 000
Бруто акумулирана сума на крај на период:725 675
Начин на уплата:Месечно
Износ на уплата:500
Период на уплата (во години):40
Влезна провизија:2,5%
Просечна очекувана номинална стапка на принос, на годишно нивo:6%
Вкупно уплатени средства:240 000
Бруто акумулирана сума на крај на период:934 520

Второто лице:

Начин на уплата:Месечно
Износ на уплата:1000
Период на уплата (во години):20
Влезна провизија:2,5%
Просечна очекувана номинална стапка на принос, на годишно нивo:4%
Вкупно уплатени средства:240 000
Бруто акумулирана сума на крај на период:355 907
Начин на уплата:Месечно
Износ на уплата:1000
Период на уплата (во години):20
Влезна провизија:2,5%
Просечна очекувана номинална стапка на принос, на годишно нивo:5%
Вкупно уплатени средства:240 000
Бруто акумулирана сума на крај на период:397 271
Начин на уплата:Месечно
Износ на уплата:1000
Период на уплата (во години):20
Влезна провизија:2,5%
Просечна очекувана номинална стапка на принос, на годишно нивo:6%
Вкупно уплатени средства:240 000
Бруто акумулирана сума на крај на период:444 255

Пресметката е од информативна природа. Добиениот износ на акумулирани средства е проектиран врз основа на параметрите: период на уплата, моментална состојба, месечен износ на уплатен придонес, надомест од уплатени придонеси и очекувана стапка на принос. Во пресметката се вклучени ставките: „надоместок за управување со средствата“ и „трансакциски трошоци“ кои можете да ги погледнете на следниот линк: https://www.sava-penzisko.mk/mk-mk/insurance/voluntary-pension-fund/investments/fees/

Што можеме да забележиме од двата примера?

Иако износот на вкупно уплатените средства е ист, бруто акумулираната сума на крајот на периодот во сите три сценарија е далеку од иста. Имено, можеме да заклучиме дека времето на инвестирање на средствата е поважно од висината на уплатата. Порано започната уплата значи повеќе години за акумулација на истите. Ова е всушност процесот на капитализација – претворање на приходите во дополнителен капитал. Придонесите и приносите се акумулираат на индивидуална сметка, а остварената добивка повторно се инвестира, што овозможува раст на средствата со текот на времето.ето.

3. Диверзификација на инвестициското портфолио на пензиските фондови

Пензиските фондови ги распределуваат средствата во различни финансиски инструменти за да се намали ризикот и да се обезбеди стабилен раст. Најчесто тоа вклучува:

  • домашни обврзници и државни записи
  • депозити во банки
  • акции од домашни и странски компании
  • домашни и странски инвестициски фондови и
  • други финансиски инструменти

Управувањето со ризиците на портфолиото преку диверзификација на портфолиото, инвестирање во инструменти со висок кредитен рејтинг, како и високо ликвидни инструменти, придонесува да се намали вкупниот ризик на портфолиото, а од тоа да имаат бенефит сите членови на пензискиот фонд.

4. Транспарентност на средствата

Транспарентноста на средствата во вториот и третиот пензиски столб е голем „пријател“ на овој реформиран систем. Имено, каматната стапка е двигателот, секој член во вториот и третиот пензиски столб има право на редовен увид во сопствената сметка – онлајн, преку апликација или преку годишен извештај за пензиска заштеда. Во извештајот за пензиска заштеда може да се видат сите уплати, состојбата на пензиската заштеда, инвестирање на средствата, како и приносот и надоместоците за управување со фондот. Благодарение на ова, секој член во секој момент може да го провери растот на неговата пензиска заштеда и да се увери дека средствата се управуваат професионално и одговорно.

Откако се запознавме со „пријателите“ на реформираниот пензиски систем, треба да донесеме заклучок за нивното влијание и улогата која ја имаат.

Имено, приносот е двигателот на позитивните промени со кои се среќава членот.

Времето е сојузник, колку повеќе го имаш како пријател, толку неговата вредност се зголемува.

Диверзификацијата е штитот на пензискиот систем, придонесува да се намали вкупниот ризик на портфолиото.

Транспарентноста на средствата е всушност довербата која ги поврзува  двете страни – пензиското друштво кое управува со пензиските фондови од една страна и самиот осигуреник (член) од другата страна.

Колку порано вложуваш, толку приносот и времето повеќе работат за тебе.

Колку е пошироко распределен ризикот, толку е посигурна иднината на членовите.

Колку е поголема транспарентноста, толку е помала неизвесноста.

ПЕНЗИЈАТА НЕ СЕ ЧЕКА! ТАА СЕ ГРАДИ, СО БРОЈКИ, СО ВРЕМЕ И СО МУДРИ ОДЛУКИ!

Користена литература:
https://mapas.mk
https://www.sava-penzisko.mk
https://www.nbrm.mk
https://penzija.mk/

Ризици со кои се соочуваат индивидуалните инвеститори

Posted on by Jovana Peneva

Кога се работи за инвестирањето, особено за инвестиции во финансиски инструменти, еден од главните параметри при инвестиционото одлучување е очекуваниот принос. Несомнено, доколку приносот кој го очекуваме од една инвестиција е еднаков или повисок од приносот кој што посакуваме да го оствариме во одреден временски период,  тогаш таа инвестиција би била прифатлива за нас како индивидуални инвеститори.

Сепак, ниедно инвестирање не е без ризик. Иако ризиците најчесто не се главен фокус на инвеститорите, сепак истите се неизоставен дел при инвестиционото одлучување. Постојат голем број ризици релевантни при носење на една инвестициона одлука, но подолу ќе издвоиме неколку основни ризици кои секој индивидуален инвеститор би требало да ги има предвид при носење на одлука за инвестирање во одреден финансиски инструмент. Имено, еден индивидуален инвеститор при носењето на одлука за инвестирање треба да има свесност дека цените на финансиските инструменти се нестабилни и дека може да растат, но и да опаѓаат – и тоа со различен интензитет, зависно од видот на инструментот. Исто така, еден индивидуален инвеститор кога одлучува да инвестира средства во одредена инвестиција, треба да има свесност дека во одреден временски период, постои веројатност (која може да биде незначително мала, но и незанемарливо висока), дека може да има значајна загуба на сопствениот вложен капитал. Ултимативно, еден индивидуален инвеститор треба да има свесност дека постои ризик да не ги оствари своите лични финансиски цели врз основа на кои ги донесува своите инвестициски одлуки. Подолу кратко појаснување за секој од овие ризици:

  1. Нестабилност на цените на финансиските инструменти – ризикот од пазарна нестабилност или т.н. пазарна волатилност се однесува на флуктациите          во вредноста и приносите на една инвестиција со текот на времето и во себе ја опфаќа веројатноста дека вредноста на една инвестиција може да опадне како резултат на промени во економските услови, специфики карактеристични за издавачот на финансискиот инструмент или промени во пазарните услови. Овој ризик ги опфаќа сите класи на финансиски инструменти, иако самите класи на финансиски инструменти може меѓусебно значително да се разликуваат според интензитетот на флуктација на пазарните цени помеѓу финансиските инструменти кои се дел од една класа
  2. Значаен пад на вредноста на одредена инвестиција – ризикот од значаен пад на вредноста на одредена инвестиција се однесува на доживување загуби во одреден временски период поради значајно намалување на вредноста на инвестицијата. Овој ризик може да се согледа квантитативно преку разликата помеѓу максималната вредност на една инвестиција и нејзината најниска точка за време на пад на финансиските пазари, односно при пазарна корекција. Овој ризик е познат како ризик од значајно повлекување на капиталот и всушност не претставува реализирана загуба за еден инвеститор, туку пад на вредноста на инвестираните средства. Сепак, доколку индивидуалниот инвеститор се одлучи да го продаде финансискиот инструмент или инвестицијата која има значајно намалување на вредноста, инвеститорот би реализирал загуба.
  3. Ризик од неостварување на личните финансиски цели – овој ризик се однесува на можноста еден инвеститор да не ги оствари своите лични финансиски цели, која може да дојде како резултат на повеќе фактори: реализиран понизок принос од очекуваниот принос од одредена инвестиција, влошени економски услови, силни пазарни корекции или недоволно вложен капитал за остварување на посакуваните финансиски цели.

Основна алатка за намалување на влијанието на ризикот од ценовна нестабилност и ризикот од значајно повлекување на капиталот е адекватна диверзификација на инвестициите низ различни класи на инструменти. Иако диверзификацијата не може целосно да ги елиминира овие ризици, со оглед на зголемувањето на корелацијата помеѓу различните класи на инструменти за време на системски корекции, истата може да ги ограничи падовите и да ја намали силината на надолните корекции на ниво на вкупно лично портфолио.

Во однос на последниот ризик, иако по својата природа е долгорочен, сепак важно е да се напомене дека навременото финансиско планирање може да придонесе за намалување на овој ризик. Притоа, имањето на основни финансиски познавања и адекватното управување со личните финансии се основа за остварување на финансиските цели на една индивидуа. Личните финансиски цели може да бидат различни по својата природа, може да бидат краткорочни или долгорочни и инвестициските одлуки поврзани со нив мора адекватно да го рефлектираат временскиот хоризонт на располагање, финансиските приливи на индивидуата, личната аверзија или склоност кон преземање ризик, како и останати фактори како што се возраста на поединецот, даночните аспекти, акумулираниот капитал итн.

За подобро да го илустрираме погоре наведеното на едноставен начин, ќе земеме еден пример за лична финансиска цел: Задржување на стандардот на живеење во периодот на пензионирање преку обезбедување на соодветни финансиски приливи. За еден поединец адекватно и навремено да се позиционира за остварување на оваа финансиска цел, треба да преземе соодветни чекори кои вклучуваат адекватни финансиски и инвестициски одлуки. Имено, треба да има познавање од поставеноста на пензискиот систем во земјата, но и свесност дека износот на идната пензија е тесно поврзан со работниот стаж и нивото на примања. Доколку е член на вториот столб, може лесно да провери колку средства наменети за пензија има акумулирано на својата индивидуална сметка. Исто така, постоењето на трет пензиски столб во нашата земја  – доброволно пензиско осигурување му овозможува на поединецот да преземе активни чекори кон остварување на оваа лична финансиска цел преку редовно уплаќање на средства во доброволен пензиски фонд. Овие средства понатаму се инвестираат со што се овозможува зачувување на куповната моќ на истите и остварување на дополнителен принос за поединецот. Возраста на поединецот исто така е важна за адекватно инвестициско одлучување. Имено доколку поединецот има подолг период до пенизонирање, доволен може да биде понизок износ на редовни месечни уплати за остварување на посакуваната цел. Доколку периодот до пензионирање на поединецот е пократок, може да се потребни повисоки износи на уплати за да ја оствари посакуваната финансиска цел.

Мудрите инвестициски одлуки секогаш се резултат на соодветна информираност и финансиско познавање, имајќи ја предвид целосната слика на личните финансии и личните финансиски цели и истите не  базираат на ад хок одлуки или ветувања за брза заработка, туку секогаш ги земаат предвид очекуваните приноси, ризиците, очекуваните приливи, временскиот хоризонт, даночните аспекти, личните преференции и останати фактори релевантни за еден поединец.

МЕСЕЧЕН ПРЕГЛЕД НА ПАЗАРИТЕ НА КАПИТАЛ – ДЕКЕМВРИ 2025

Posted on by Jovana Peneva

Како се движат акциите, валутите и берзанските стоки?

Сава пензиско друштво ви го носи најновиот извештај со клучни информации за глобалните пазари.
– Следете ги промените на индексите
– Проверете ги движењата на валутите и цените на суровините
– Информирајте се за состојбите кои влијаат и на вашата иднина

Пензиските фондови инвестираат на долг рок, низ различни фази од деловниот циклус.

Прoчитајте повеќе тука:

Newsletter 12.2025Download

Оптималната стапка на данок на наследство: Балансирање помеѓу правичноста и ефикасноста

Posted on by Jovana Peneva

Во глобални рамки, данокот на наследство долго време е предмет на жешка и контроверзна дебата. Тоа е многу чувствително прашање бидејќи влијае врз економијата, општеството и политиката. Прашањето за соодветното ниво на данок на наследство не се однесува само на износот на данокот, туку и на тоа како различните општества сакаат да ги распределат придобивките од можностите, прераспределбата и поттикнувањето на создавање богатство.

Во основа, данокот на наследство постои за да ја спречи концентрацијата на богатството во една фамилија со текот на времето. Во спротивно, богатството на една фамилија може да расте експоненцијално, што доведува до ограничена социјална мобилност и создавање на неколку династички елити. Некои економисти, како Томас Пикети и Емануел Саез, го сметаат данокот на наследство за еден од најмоќните начини за изедначување на распределбата на доходот. Нивните модели укажуваат дека ова е оптимално кога стапките на данок за големи имоти се и позитивни и значителни, бидејќи придобивката за општеството од прераспределбата е поголема од загубата на ефикасност. Сепак, проблемот е во одредувањето колку висока може да биде таквата стапка без да се попречи штедењето, да се намали поттикот за претприемништво или да се охрабри даночна евазија.

Стапките на данок на наследство се неусогласени низ светот. Соединетите Американски Држави имаат федерална стапка на данок на наследство до 40 проценти, но поради високите изземања, само многу мал број имоти навистина се оданочуваат таму. Во Обединетото Кралство се наплатува данок од 40 проценти на износи над одреден праг, но прагот има повеќе олеснувања и изземања. Франција применува постепени стапки кои достигнуваат до 45 проценти во зависност од степенот на сродство, додека некои нордиски земји како Шведска воопшто немаат данок на наследство и наместо тоа применуваат даноци на богатство и капитална добивка. Овие разлики произлегуваат не само од економски фактори, туку и од културните ставови кон богатството и семејството.

Правилната стапка мора да ги усогласи аспектите на правичност и ефикасност. Од една страна, данокот на наследство ја намалува концентрацијата на богатство и ѝ обезбедува на државата средства за јавни добра кои го подобруваат пристапот до образование за младите генерации. Од друга страна, ако стапките се премногу високи, оние кои сакаат да избегнат даноци ќе прибегнат кон различни начини како формирање трастови, офшор трансфери или сложено планирање на наследството за да биде избегнат данокот. Ова, пак, ја намалува ефикасноста на данокот и довербата на луѓето во системот. Реалните податоци покажуваат дека владите кои применуваат умерени стапки од 20 до 40 проценти и ги применуваат прогресивно на големи имоти го постигнуваат вистинскиот баланс. Тоа е доволно за значајна прераспределба на богатството, а притоа не предизвикува широко распространета евазија или бегство на капитал.

Постои уште едно прашање во врска со третманот на малите наследства. Воведувањето данок на мали имоти може да биде политички непопуларно и да му наштети на општеството, бидејќи тоа е како одземање пари од средната класа која ги користи за подобрување на иднината на своите деца. Затоа, повеќето земји одлучуваат да ги изземат малите наследства од данок или барем да применат пониски стапки, додека најголемите имоти ќе бидат тие што плаќаат најмногу. Овој пристап е во согласност со идејата дека целта на данокот на наследство не е да се спречи преносот на пари или имот во рамките на обични семејства, туку да се реши проблемот на концентрација на богатство.

Понатаму, фактори како стапката на данок не се единствените што играат улога. Дизајнот на данокот е исто толку значаен. Ефикасните даноци на наследство бараат силни институции кои можат да го следат почитувањето на законот, да ги затвораат дупките во истиот и да обезбедат транспарентност. Доколку тоа не се постигне, дури и најдобро планираните стапки ќе ги промашат своите цели. Исто така, има смисла данокот на наследство да се комбинира со други фискални мерки, како данок на капитална добивка, за да не се оданочува истото двапати и да се обезбеди усогласеност со општиот даночен систем.

Демографските промени ќе го направат данокот на наследство сè поважен. Поради стареењето на населението и големите трансфери на богатство меѓу генерациите, прашањето како општеството треба да ги оданочува наследствата ќе биде едно од главните. Иднината ќе донесе наследства во вредност од трилиони долари, а начинот на кој тие ќе бидат оданочени ќе го одреди нивото на нееднаквост, можностите и фискалната одржливост. Земјите кои силно се потпираат на јавни нефинансирани пензии може да го гледаат данокот на наследство како неопходна мерка за одржување на фискалната рамнотежа, додека оние со силни финансирани пензиски системи може да го гледаат повеќе како алатка за прераспределба.

За крај, нема определена бројка околу оптималната стапка на данок на наследство, туку постои опсег кој успева да ги балансира правичноста и ефикасноста. Истражувањата сугерираат дека општеството би имало корист од поставување прогресивни стапки меѓу 20 и 40 проценти за големи имоти, додека малите наследства треба да бидат со ниски даноци или целосно изземени. Целта не е да се преоптоварат богатите, туку да се гарантираат еднакви можности, да се спречи зацврстувањето на длабоката нееднаквост и да се овозможи обезбедување јавни добра кои се корисни за целото општество. На крајот, успехот на системот за оданочување на наследство не зависи само од стапките, туку и од неговиот состав, имплементација и координација со другите фискални политики. Дебатата ќе продолжи, но едно е сигурно: профилот на ризик и принос на наследеното богатство се менува и општествата мора да ги прилагодат своите даночни системи соодветно.